Ters Flynn etkisi, bir asır boyunca yükselen IQ puanlarının ardından, yaklaşık 1990'lar-2000'lerden bu yana bazı gelişmiş ülkelerde ortalama IQ puanlarındaki küçük düşüşleri ifade eder. En güçlü kanıtlar, herhangi bir genetik değişime veya doğuştan yetenek kaybına değil, çevresel nedenlere (eğitim ve medya alışkanlıklarındaki değişimler gibi) işaret eder.
Flynn etkisi, 20. yüzyıl boyunca ortalama IQ puanlarının on yılda yaklaşık 3 puan yükselmesidir. Araştırmacı James Flynn'in adını taşıyan bu olgu birçok ülkede gözlemlenmiştir ve daha iyi beslenme, daha uzun eğitim, küçülen aileler ve soyut, bilimsel düşünmeyi giderek ödüllendiren bir kültürle açıklanır. Etki o kadar büyüktür ki, ortalamayı 100'de tutmak için IQ testlerinin düzenli olarak yeniden normlanması gerekir.
Ters Flynn etkisi, yaklaşık 1990'lar-2000'lerden bu yana ortalama test puanlarının birkaç gelişmiş ülkede yükselmeyi durdurması ve hafifçe düşmesidir. Norveç, Finlandiya, Danimarka, Fransa ve Birleşik Krallık'tan gelen çalışmalar, son doğum kohortlarında birkaç puanlık küçük düşüşler bildirmiştir. Bu düşüşler ölçülü ve ülkeye özgüdür; dünya çapında bir zeka çöküşü değildir.
Hayır, veriler insanların derin veya genetik bir anlamda daha az yetenekli hale geldiğini göstermez. Değişen şey, eğitim biçimlerine, test deneyimine, okuma alışkanlıklarına ve dikkate duyarlı olan belirli standart testlerdeki ortalama puanlardır. Bazı beceriler (hızlı görsel-dijital işleme gibi) hatta gelişiyor olabilir; dolayısıyla bu inceleyici, teste bağlı eğilim için "aptallaşma" yanlış bir kelimedir.
En çok desteklenen açıklamalar biyolojik değil çevreseldir. Olası etkenler arasında müfredat ve okuma öğretimindeki değişiklikler, daha parçalı medya ile ekran odaklı dikkat ve testlere yönelik motivasyondaki kayma yer alır. Önemlisi, Norveç askerlik kayıt çalışmaları aynı ailedeki erkek kardeşler arasında bile puan düşüşleri bulmuştur; bu da genetik ya da göç temelli açıklamaları zayıflatır ve doğrudan çevreye işaret eder.
Çünkü en güçlü kanıtlar, genetik yapının kabaca sabit tutulduğu kohort içi ve aile içi kayıt verilerinden gelir. Norveç askerlik analizleri farklı yıllarda doğan kardeşleri karşılaştırmış ve yine düşüşler bulmuştur; bu da değişimin kalıtımı değil, bir kohortun içinde büyüdüğü ortamı izlediği anlamına gelir. Bu araştırmanın sorumlu okuması, hiçbir zaman bir grubu diğerinden doğuştan daha zeki veya daha yeteneksiz göstermez.
| Dönem / bölge | IQ puan eğilimi | Olası etken |
|---|---|---|
| 20. yüzyıl (küresel) | On yılda yaklaşık 3 puan yükselme | Daha iyi beslenme, kitlesel eğitim, soyut düşünme talepleri |
| ~2000'ler Norveç ve Finlandiya | Kohortlar arası küçük düşüş | Çevresel (aile içi kayıt verisi kanıtı) |
| Son dönem Birleşik Krallık ve Fransa | Bildirilen küçük düşüş | Tartışmalı çevresel etkenler (eğitim, medya, dikkat) |
| Genel sonuç | Karışık: önce yükseliş, sonra ölçülü düşüş | Genetik değil, çevresel ve geri döndürülebilir |