- Spearman, farklı zihinsel yeteneklerin tümünün gerisinde yatan tek bir genel zihinsel kapasiteyi tanımlamak için 'g' (general intelligence) faktörünü ortaya attı.
- Pozitif manifold, bir kişinin bir zihinsel testte iyi performans gösterdiğinde diğer testlerde de iyi olma eğilimini ifade eder; yani farklı bilişsel testler arasındaki korelasyonların neredeyse her zaman pozitif olmasıdır.
- Spearman, test puanları arasındaki ilişki örüntülerini incelemek için faktör analizinin erken bir biçimini icat etti.
- Genel zekâ faktörü, eğitim ve iş başarısı gibi sonuçlarla güçlü ilişkileri nedeniyle hâlâ en iyi doğrulanmış psikolojik yapılardan biri sayılır.
Genel zekâ faktörü (g) tam olarak nedir?
Spearman, farklı zihinsel yeteneklerin tümünün gerisinde yatan tek bir genel zihinsel kapasiteyi tanımlamak için 'g' (general intelligence) faktörünü ortaya attı. Ona göre her test performansı iki bileşenden oluşur: tüm görevlerde ortak olan genel faktör g ve yalnızca o teste özgü özel faktör s. Bu nedenle modeli 'iki faktörlü kuram' olarak da anılır.
Pozitif manifold ne anlama gelir?
Pozitif manifold, bir kişinin bir zihinsel testte iyi performans gösterdiğinde diğer testlerde de iyi olma eğilimini ifade eder; yani farklı bilişsel testler arasındaki korelasyonların neredeyse her zaman pozitif olmasıdır. Spearman bu tutarlı örüntüyü, hepsinin ortak bir g faktörünü paylaşmasıyla açıkladı. Bu gözlem, zekâ araştırmalarının en sağlam ve sık tekrarlanan bulgularından biridir.
Spearman bu kuramı nasıl geliştirdi?
Spearman, test puanları arasındaki ilişki örüntülerini incelemek için faktör analizinin erken bir biçimini icat etti. Okul çocuklarının farklı derslerdeki ve duyusal ayırt etme görevlerindeki başarılarını karşılaştırarak ortak bir gizil değişken çıkardı. Bu istatistiksel yöntem, sonraki tüm zekâ modellemelerinin metodolojik zeminini oluşturdu.
g faktörü bugün nasıl değerlendiriliyor?
Genel zekâ faktörü, eğitim ve iş başarısı gibi sonuçlarla güçlü ilişkileri nedeniyle hâlâ en iyi doğrulanmış psikolojik yapılardan biri sayılır. Bununla birlikte modern araştırmacıların çoğu, g'nin tek başına yeterli olmadığını ve onun altında daha dar yeteneklerin de bulunduğunu kabul eder. Günümüzde g, çok katmanlı modellerin en üst düzeyinde yer alan bir bileşen olarak görülür.