Có, một số nước phát triển ghi nhận điểm IQ trung bình giảm nhẹ kể từ khoảng thập niên 1990-2000, sau khi tăng liên tục suốt thế kỷ 20 — hiện tượng này gọi là 'hiệu ứng Flynn đảo ngược'. Điều quan trọng: bằng chứng mạnh nhất cho thấy nguyên nhân là môi trường (giáo dục, lối sống, dinh dưỡng), không phải do gen hay năng lực của bất kỳ nhóm người nào suy giảm.
Đó là xu hướng điểm IQ trung bình giảm nhẹ ở một số nước phát triển từ khoảng thập niên 1990-2000 trở đi. Trước đó, suốt thế kỷ 20, hiệu ứng Flynn 'thuận' cho thấy IQ trung bình tăng khoảng 3 điểm mỗi thập kỷ nhờ giáo dục mở rộng, dinh dưỡng tốt hơn và lối tư duy trừu tượng phổ biến hơn. 'Đảo ngược' nghĩa là xu hướng tăng đó đã chững lại rồi quay đầu ở vài quốc gia, chứ không phải ở toàn cầu.
Bằng chứng then chốt đến từ các nghiên cứu trên lính nghĩa vụ Na Uy với hơn 730.000 thanh niên. Nghiên cứu của Bratsberg và Rogeberg (PNAS 2018) cho thấy điểm đạt đỉnh ở nhóm sinh năm 1975 rồi giảm dần khoảng 0,2 điểm mỗi năm sau đó. Vì mức giảm xuất hiện ngay trong cùng một gia đình — em sinh sau điểm thấp hơn anh sinh trước — nên không thể đổ cho gen hay nhập cư.
Na Uy, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp và Anh đều cho thấy mức giảm trên các bài kiểm tra quy mô lớn kể từ khoảng giữa thập niên 1990. Riêng Phần Lan, điểm lính nghĩa vụ tăng khoảng 4 điểm/thập kỷ giai đoạn 1988-1997 rồi giảm khoảng 2 điểm/thập kỷ giai đoạn 1997-2009. Cần lưu ý đây là xu hướng cục bộ ở một số nước phát triển, còn nhiều nơi khác trên thế giới IQ vẫn đang tăng.
Nguyên nhân được cho là môi trường và vẫn đang được tranh luận, chứ không phải do di truyền. Các giả thuyết bao gồm thay đổi trong giáo dục, thói quen đọc, cách dùng thời gian rảnh và phương tiện kỹ thuật số, dinh dưỡng và sức khỏe. Điểm mấu chốt là bằng chứng 'trong cùng gia đình' ở Na Uy loại trừ yếu tố gen, nên nếu môi trường thay đổi theo hướng tốt thì xu hướng này hoàn toàn có thể đảo lại.
Không hẳn — đây là mức biến động nhỏ trong điểm số trung bình của bài test, không phải bằng chứng cho thấy trí tuệ con người đang thoái hóa. Mức giảm chỉ vài điểm mỗi thập kỷ và có thể phản ánh sự thay đổi của những kỹ năng mà bài test đo, hơn là 'năng lực thật'. Vì nguyên nhân là môi trường, xu hướng này có thể đảo chiều, và nó tuyệt đối không nói lên điều gì về sự hơn kém giữa các nhóm dân cư.
| Thời kỳ / quốc gia | Xu hướng IQ | Nguyên nhân khả dĩ |
|---|---|---|
| Thế kỷ 20 (toàn cầu) | Tăng ~3 điểm/thập kỷ | Giáo dục mở rộng và dinh dưỡng cải thiện |
| ~Thập niên 2000, Na Uy & Phần Lan | Giảm nhẹ | Môi trường (bằng chứng trong cùng gia đình) |
| Gần đây, Anh & Pháp | Giảm nhẹ | Yếu tố môi trường còn đang tranh luận |
| Kết luận chung | Biến động nhỏ, có thể đảo chiều | Môi trường, không phải di truyền |